Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی تطبیقی خیال در اندیشه ی ابن عربی و ملاصدرا

نویسنده:

علمی-پژوهشی (حوزه علمیه)/ISC (36 صفحه - از 85 تا 120)

چکیده:

قوۀخیالوعالمصورخیالی،حلقۀواسطمیانعالمعقلیوعالمجسمانیاست.درتاریخفلسفۀ اسلامی،اززمانفارابیتاعصرحاضر، موضوع خیالازمباحثبسیارمهمبوده،درحلبسیاریازمسائل،مانندمسئلۀشناخت،شرطحادثبهقدیموحیاتاخرویمددمی‌رساند.بعضیاز صاحب‌نظران،اینتوجهراازممیزاتفلسفۀاسلامیدانسته‌اند. در حوزۀ عرفان مسئلۀ خیال یکی از مهم‌ترین مسائل به شمار می‌رود؛ زیرا عالم خیال در عرفان، شاهراه کشف و شهود است؛ به گونه‌ای که اگرچه عارفان حقیقی معرفت واقعی را در سایۀ شهود بر این اساس و با توجه به اینکه اهمیت خیال همواره مورد غفلت واقع می‌شود، نوشتار پیش رو سعی دارد آشنایی مختصری دربارۀ عرصۀ خیال در فلسفه و عرفان برای خوانندگان فراهم کند ودیدگاه‌های مختلف را در این زمینه بیان کند.دراینراستا ضمن بیان اجمالی دیدگاهابن‌سینا وسهروردی، به نحو مشخص به تبیین رویکرد ابن‌عربیوملاصدرا در خصوص خیال و مباحث مرتبط با آن خواهیم پرداخت.

خلاصه ماشینی:

"به نظر ملاصدرا، عالم خیال، جوهر مجردی از بدن و این عالم است، ولی مجرد عقلی نیست، بلکه موجودی در عالم ادراکیجزئیو یک نشئۀ جوهری است که قائم به ماده و مظهر دیگری نیست، بلکه یک عالم عینی مستقلی است که همین وجود عینی‌اش، عین شعور و ادراک و صور خیالیه‌ای است که در حضور و بقایش نیازمند حضور مادۀ جسمانی نیست و همچون آینۀ مخصوصی است که نفس را برای تصویر صوری در عالم خاص ادراکی آماده می‌سازد و زمینۀ این تصویر را برای نفس فراهم می‌کند (عزیزی، 1389). بنابراین منظور از این معنای خیالی که بر ماسوی‌الله اطلاق می‌شود، نه خیال واهی و بی‌اساس است که نوعی مرض و بیماری است نه خیال به معنا و اصطلاح فلاسفه است،بلکه قوۀ حفظ صور حس مشترک است که محل آن در آخر تجویف مقدم دماغ و به منزلۀ خزانۀ حس مشترک است و آنچه را حس مشترک از حواس پنج‌گانه می‌پذیرد، در خود نگه می‌دارد (ابن‌عربی، 1336،ص133) و نه به معنای عالم خیال و برزخ است که دو تعبیر منفصل و متصل دارد، بلکه مقصود، یک معنای عام وسیعی است که شامل هر مقام و مرتبه‌ای است که حقایق وجودی به صورت رمز در آن نمایان می‌گردند و آن صور نیز تبدیل و تغییر می‌یابند. به عبارت دیگر، خصوصیات صور ادراکی حسی از قبیل جزئی‌بودن مدرک، وجود هیئت، عوارض و لواحق مادی و در نتیجه سطحی‌بودن انکشاف نسبت به معلوم در این نوع از ادراک نیز شرط است، اما حضور ماده نزد مدرک و دریابنده شرط نیست و تنها ویژگی صور خیالی نسبت به صور حسی بقای آنها پس از غیبت موجود محسوس خارجی است (کاوندی، 1387، ص64)."

کلیدواژه ها:

ادراک خیالی ، خیال ، خیال متصل ، خیال منفصل ، قوس نزول ، قوس صعود ، عالم خیال ، تجرد خیال ، قوۀ خیال


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.

لمشاهدة محتوی المقال یلزم الدخول إلی دخول الموقع.
إن كنت لا تقدر علی شراء الاشتراك عبرPayPal أو بطاقة VISA، الرجاء ارسال رقم هاتفك المحمول إلی مدير الموقع عبر credit@noormags.ir.

You should become a Sign in to be able to see articles.
If you fail to purchase subscription via PayPal or VISA Card, please send your mobile number to the Website Administrator via credit@noormags.ir.