Skip to main content
فهرست مقالات

مقایسۀ شیوۀ تحریر طوسی و مغربی از اکر تئودوسیوس مقاله

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (30 صفحه - از 1 تا 30)

چکیده:

در این مقاله تحریرهای طوسی و مغربی، از راه تحقیق در ویژگیهای هر یک و تفاوتهای آنها با یکدیگر، بررسی می‌شود. طوسی در تحریر اکر تئودوسیوس به چارچوب ظاهری متن اصلی پایبند بوده است؛ در عین حال با اضافه کردن اصول موضوعه و چند قضیۀ مقدماتی به استحکام ساختار ریاضی این رساله افزوده است و جملاتی را که خود به متن اضافه کرده است با عبارات مشخصی چون «أقول» و «فی بعض النسخ» از متن اصلی جدا کرده است. شیوۀ نگارش طوسی نشان می‌دهد که هدف او فراهم آوردن یک کتاب درسی در زمینۀ اکر بوده است؛ عبارات او موجز و دقیق‌اند و همۀ قضایا با اثبات همراه است. از این تحریر نسخه‌های متعددی در دست است که مهم‌ترین آنها در زمان حیات طوسی کتابت شده است. تنها تحریر دیگر به جا مانده از اکر متعلق به محیی الدین مغربی است. مغربی ساختار ظاهری متن رساله را تغییر داده است، به طوری که برخی از قضایا را ادغام کرده و در مواردی صورت متفاوتی برای بیان قضایا انتخاب کرده است. همچنین وی قضایای مقدماتی بیشتری نسبت به تحریر طوسی به متن افزوده است. از این رساله نسخه‌های معدودی به جا مانده و مهم‌ترین آنها نسخه‌ای است که در زمان حیات مغربی کتابت شده است. در مجموع می‌توان گفت تغییراتی که طوسی در متن رساله وارد کرده است محتوای ریاضی رساله را غنا بخشیده است؛ اما تحریر مغربی در بسیاری از موارد شامل تغییرات غیر ضروری و ظاهری است و قوت ریاضی تحریر طوسی را ندارد.

خلاصه ماشینی:

"همان گونه که در بخش «افزوده های طوسی» اشاره شد، قضیۀ ٢-١١ و ٢-١٢ در برخی نسخه های ترجمۀ عربی اکر یکی شمرده شده اند به این معنی که برای قضیۀ ٢-١٢ شمارٔە مجزایی در نظر گرفته نشده است ؛ اما در هیچ یک از نسخه ها این دو قضیه در قالب یک قضیۀ دو شرطی ادغام نشده اند و این شیوه فقط در تحریر مغربی دیده میشود. همان طور که مشاهده میکنیم صورت این قضیه در متن عربی کهن از اثبات قضیه جدا نیست و تحریر مغربی و نسخۀ K به رسم دو دایرٔە عظیمه در صورت قضیه اشاره میکنند؛ اما صورت این قضیه در تحریر طوسی به شیؤە رایج در آثار ریاضی به صورت مجزا از برهان قضیه بیان شده است . ٢ همان گونه که در متن عربی کهن و تحریر طوسی دیده میشود این قضیه بیان میکند که اگر دایره های عظیمه ای روی کره های مساوی بر دایره های عظیمۀ دیͽر مایل باشند: الف ) میل دایرٔە عظیمه ای که قطبش بالاتر است بیشتر است ؛ ب ) دایره های عظیمه ای که فاصلۀ قطبشان از سطح دایره هایی که بر آنها مایلند با هم مساوی است ، میلشان با هم مساوی است . همان طور که اشاره شد، در برخی از نسخه های تحریر طوسی در جایی از برهان قضیه ها که مغربی از این لم ها استفاده کرده است ، توضیحاتی در حاشیه وجود دارد که همچون لم های مغربی خواسته اند برهان را روشن تر کنند، اما اهمیت این توضیحات و لم ها نسبت به متن اصلی آن قدر نیست که به عنوان قضیه های مقدماتی در کنار متن اصلی آورده شوند؛ مغربی میتوانست به جای آوردن لم قبل از قضیه ، عبارتی توضیحی برای روشن تر شدن برهان بیاورد."

کلیدواژه ها:

هندسه ، نصیرالدین طوسی ، تئودوسیوس ، تحریر اکر ، محیالدین مغربی


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.

لمشاهدة محتوی المقال یلزم الدخول إلی دخول الموقع.
إن كنت لا تقدر علی شراء الاشتراك عبرPayPal أو بطاقة VISA، الرجاء ارسال رقم هاتفك المحمول إلی مدير الموقع عبر credit@noormags.ir.

You should become a Sign in to be able to see articles.
If you fail to purchase subscription via PayPal or VISA Card, please send your mobile number to the Website Administrator via credit@noormags.ir.