Skip to main content
فهرست مقالات

قپان؛ ترازوی بی کفه

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (34 صفحه - از 79 تا 112)

چکیده:

نیاز بشر به داد و ستد و تعیین وزن کالا، ترازو را از دیرباز یکی از ضروری ترین وسایل معاملات قرار داده است. اگر اولین دانش بشر را شمردن اعداد و دومین آن را دانش اندازه گیری بدانیم، سومین علمی که بشر بدان دست یافت، علم توزین بود. با گذشت زمان و ایجاد نیازهای جدید و لزوم توزین اجسام حجم دار کشاورزی یا دامی، ترازویی نیاز بود که به راحتی قابل حمل باشد و بتواند اجناس سنگین را وزن نماید. قپان ترازویی بود که توانست قرن ها به این نیاز پاسخ گوید. قپان یا ترازوی بی کفه متشکل از میله ای است مندرج که سه قلاب بر روی آن تعبیه شده و سنگی که بر روی میله حرکت می کند. قلاب اول جهت آویزان کردن متاع است و دو قلاب دیگر «سر سبک» و «سر سنگین» نام دارد. علائم حک شده بر روی میله بر حسب من تبریز (3 کیلو) و من شاهی (6 کیلو) تقسیم بندی شده، و هر درجه نشان دهنده وزنی با زیرمجموعه های آن وزن خاص است که به واحدهای (من، نیم من، صد درم و پنجا) تقسیم می شود. این واحدهای قاجاری در حکومت پهلوی اول به کیلو گرم تغییر می کند و اعداد فارسی وزن بر روی میله قپان درج می شود. برای وزن کردن متاعی با قپان، قلاب قپان را به سه پایه چوبی آویزان کرده و سنگ قپان از طریق قلابی فولادی با قطر کم بر روی میله حرکت می کند و وزن بار را نشان می دهد. هر گاه میله قپان در سطح افق و فک های دروازه قپان به صورت عمود روبروی یکدیگر قرار گیرند، عمل توزین انجام گرفته و به اصطلاح قپان خوانده است. این پژوهش با مراجعه به منابع کتابخانه ای و به صورت میدانی و مصاحبه شفاهی با خبرگان محلی و کسانی که به نحوی در گذشته با قپان عمل توزین انجام داده اند و با استفاده از قپان های قاجاری موجود در موزه مردم شناسی شهرستان برخوار و قپان های دوران پهلوی موجود در اصفهان انجام گرفته و به توصیف قپان و اجزای تشکیل دهنده اش، روش کار و انواع آن می پردازد.

کلیدواژه ها:

ساختار ،توزین ،قپان ،روش کار ،برخوار اصفهان


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.