Skip to main content
فهرست مقالات

تبیین و تحلیل پاسخ های صدرالمتالهین و علامه طباطبائی رحمه الله به مدعای شکاکان یونان باستان درباره‌ی «ناتوانی حس و عقل از ادراک»

نویسنده:

علمی-پژوهشی (حوزه علمیه)/ISC (26 صفحه - از 85 تا 110)

چکیده:

شکاکیت که اعتقاد به عدم امکان معرفت داشته­ است، در مقاطع مختلف تاریخ فلسفه­ با چهره­های متنوع و گوناگونی بروز یافته­ است. اگرچه شکاکیت همراه خود آثار مخرب فراوانی به بار آورده­ و در برخی برهه­های تاریخ ضربه­های سنگینی بر فلسفه و اندیشه وارد کرده است، اما باید اذعان نمود که شکاکان، ما را در نیل به فهم و تحلیل دقیق مباحث معرفت­شناسی یاری نموده­اند. یکی از شبهه­هایی که شکاکان یونان باستان بر استواری شکاکیت و عدم امکان معرفت مطرح نموده­اند، «ناتوانی حس و عقل از ادراک» است. صدرالمتألهین این شبهة شکاکان یونان باستان را پاسخ داده است؛ او شکستن خطای حواس را به حس مشترک و حل خطای خیال را به عقل ارجاع داده است. همچنین خطای عقل را با ارجاع به «اصل استحالة اجتماع نقیضین» و بازگشت علوم حصولی به حضوری، حل کرده است. نگارندگان در گام بعدی به تبیین دیدگاه علامه طباطبائیŠ از چیستی و نشان‌دادن مقام وقوع خطا و «اصل اجتماع و ارتفاع نقیضین»، پرداخته و در پایان پاسخ­های ملاصدرا و علامه را مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.

خلاصه ماشینی:

3. مرتبة حاکمه در این مرتبه نیروی حاکمه در میان مدرکات خود اختلافی مشاهده می¬کند؛ زیرا برخی از آنها را می¬تواند به دلخواه خود تصور کند؛ اما بعضی دیگر با نظام مخصوصی پیش می-آیند که تصرف در آنها خارج از توانایی آن است؛ برای نمونه گاهی انسان آتش را می¬بیند که در ادامة همین ادراک صفت گرمی و سوزندگی بدون امکان تفکیک، ادراک می¬شود و گاهی همان آتش را درک می¬کند و به‌آسانی می¬تواند میان آتش با گرمی و سوزندگی آن تفکیک کند. نتیجه¬گیری پیش¬فرض شکاکان این است که ابزارهای ادراکی انسان دچار خطا می‌شوند؛ اما باید توجه نمود که رئالیست¬ها- ‌ازجمله ملاصدرا و علامه طباطبائی- نیز فی¬الجمله به خطای حواس و ابزارهای دیگر ادراکی انسان معترف هستند. در فرضیه بر این امر تأکید شده است که از منظر ادبیات و منطق قرآن کریم، مبانی معرفت‌شناختی عدالت اجتماعی را می‌توان در مواردی چون غایت‌گرایی عادلانه، امکان شناخت پیشینی ـ عقلی عدالت، حکم ذاتی عقل در فهم عدل، تأیید فهم عقلی، عقلایی و فطری انسان‌ها از عدالت رصد کرد و در کنار آنها شریعت نیز یکی از منابع فهم عدالت به شمار می‌آید. با توجه به این بحث، «مبانی» از «مبادی» که بیشتر به مباحث آغازین دانش‌ها اطلاق می¬شود، تفکیک می¬شود؛ ازاین‌رو مسائلی مانند شناخت ماهیت و مفهوم موضوع، شناخت وجود موضوع و شناخت اصولی ک ه با آنها مسائل هر علم ثابت می‌شود، از مبادی‌ای است که به تصوری و تصدیقی تقسیم می¬شود و نه مبانی (برای توضیح بیشتر مبادی تصوری و تصدیقی، ر.

کلیدواژه ها:

علامه طباطبائی ، صدرالمتالهین ، امکان معرفت ، شکاکان یونان باستان ، ناتوانی حس و عقل


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.