Skip to main content
فهرست مقالات

آیا ابن نفیس (ابن نفیس) است ؟ ملاحظاتی درباره نام و لقب علاء الدین قرشی

نویسنده مسئول:

علمی-پژوهشی (وزارت بهداشت)/ISC (‎26 صفحه - از 1 تا 26 )

چکیده:

زمینه و هدف: ملاحظات تاریخی همواره با اما و اگرهایی همراه است که تردیدهایی را فراروی پژوهشگران قرار می‌دهد. چندی است پاره‌ای اشکالات بر یادکرد معاصران از نام و لقب دانشمند ـ پزشک پرآوازه سده هفتم قمری علاءالدین ابوالحسن علی بن ابی‌الحزم/ الحرم قرشی مشهور به ابن نفیس وارد شده است. در این مقاله، ضمن نقل و بررسی این تردیدها کوشش نمودیم تا بر اساس داده‌های نسخه‌شناختی، متون طب دوره اسلامی و دیگر سنت‌های علمی که این دانشمند برجسته آثاری در آن‌ها پدید آورده، به نام و لقب دقیق او دست یابیم. مواد و روش‌ها: در این مسیر، با رجوع به نسخه‌های متعدد آثار او، مانند «الموجز» و «شرح قانون» و یادکرد معاصران و پسینیان از او تردیدهای زیادی در انتساب لقب ابن نفیس به وی را عرضه نمودیم. یافته‌ها: بهترین حالت یادکردن از نام دانشمند مورد پژوهش «علاءالدین قرشی» به شکل کوتاه و یا «علاءالدین ابوالحسن علی بن ابی‌الحرم/ الحزم قرشی» به شکل کامل‌تر است. ملاحظات اخلاقی: در تدوین این پژوهش، اصل امانتداری و صداقت استناد به متون مورد استفاده، رعایت اصالت منابع و پرهیز از جانبداری در مراجعه به متون یا تحلیل‌ها رعایت شده است. نتیجه‌گیری: هرچند این مطالعه به نفی انتساب لقب منجر نمی‌شود، اما احتیاط در کاربرد این لقب برای این پزشک برجسته را معقول جلوه می‌دهد. از این رو شایسته است در مداخل دانشنامه‌ها از ضبط قرشی برای نام او بهره گرفته شود. از طرفی در نسب وی چهار احتمال را برشمردیم و نشان دادیم که از میان خوانش‌های قرشی، قرشی و قرشی وجه اخیر را شواهد بیشتری پشتیبانی می‌کند. از این رو با وجود عدم نفی کلی دیدگاه‌های دیگر یادکرد قرشی در پژوهش‌ها منطقی‌تر می‌نماید. در باب آنچه در ادامه نام او به شکل ابن ابی‌الحرم یا ابن ابی‌الحزم یاد شده نیز نشان دادیم برخلاف نظر برخی پژوهشگران معاصر، هیچ یک از دو احتمال یادشده منتفی نیست و مناسب است در یادکرد این بخش این واژه به صورت الحزم/ الحرم نگاشته شود.

Background and Aim: Historical considerations have always been open to doubts and have led to ambiguities for researchers. Recently, doubts have been raised concerning the name and sobriquet of the famous scientist and physician of the seventh "Hijrī" century ‘Alā’ al-Dīn Abū al-Ḥasan ‘Alī ibn Abī al-Ḥazm/ al- Ḥaram al-Qarashī, known as Ibn al-Nafīs. In this study, we investigated these uncertainties and attempted to arrive at his accurate name and sobriquet through data from codicology, as well as Islamic medicine manuscripts and his works in other scientific traditions. Materials and Methods: Accordingly, we referred to various versions of his works, such as "al-Mūjaz", "Sharh al-Qānūn fī al-ṭibb" (Commentary on Avicenna's Canon of Medicine) etc., as well as citations by his contemporaries and posterities, and presented many doubts regarding attributing the sobriquet Ibn al-Nafīs to him. Findings: Using several handwritten manuscripts attributed to him, and the writings of contemporary researchers, the study concludes by suggesting that the best form of mentioning his name in texts and articles are in short ‘Alā’ al- Dīn al-Qarashī or as a full name Abū al-Ḥasan ‘Alī ibn Abī al-Ḥaram/ al-Ḥazm al- Qarashī. Ethical Considerations: In references to the texts, honesty and trustworthiness, citation of the texts used avoidance of bias in inferring the texts or analyzes have been observed. Conclusion: Nevertheless, this does not bring about the conclusion that this attribution is incorrect; however, exercising caution in using the sobriquet Ibn al- Nafīs for this great physician appears sensible. Therefore, it is recommended that encyclopedias use al-Qarashī for the entry of his name. Also, we considered four possibilities in his lineage and showed that among Qarshi, Qurashi and Qarashi readings, the latter reading is supported by more evidence. Nonetheless, other readings are not generally rejected but citing Qarashi in studies appears more reasonable. With regard to the title (kunya) of his father mentioned along with Qarashi’s name as Ibn Abī Al-Ḥaram or Ibn Abī al-Ḥazm, we showed that contrary to the view of contemporary researchers none of the two possibilities should be excluded and preferably in contemporary citations the word should be written as Al-Ḥaram/ Al-Ḥazm.

کلیدواژه ها:

تاریخ پزشکی ، ابن نفیس ، پزشکی دوره اسلامی ، علاء الدین قرشی ، شرح قانون

Ibn alNafīs ، ‘Alā’ alDīn alQarashī ، Sharh alQānūn ، Islamic medicine ، history of medicine


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.

لمشاهدة محتوی المقال یلزم الدخول إلی دخول الموقع.
إن كنت لا تقدر علی شراء الاشتراك عبرPayPal أو بطاقة VISA، الرجاء ارسال رقم هاتفك المحمول إلی مدير الموقع عبر credit@noormags.ir.

You should become a Sign in to be able to see articles.
If you fail to purchase subscription via PayPal or VISA Card, please send your mobile number to the Website Administrator via credit@noormags.ir.